Việc giữ cho hoa sau khi cắt khỏi cây mẹ vẫn giữ được sắc thái tươi tắn, màu sắc rực rỡ và độ bền cao là mối quan tâm hàng đầu của người trồng hoa cũng như các thương lái. Một bông hoa đẹp không chỉ nằm ở hình dáng bên ngoài mà còn ở sức sống bền bỉ của nó khi đến tay người tiêu dùng. Đặc biệt đối với hoa cúc, loài hoa phổ biến và có giá trị kinh tế cao, việc áp dụng đúng cách làm hoa cúc tươi lâu ngay từ khâu canh tác cho đến khâu bảo quản là chìa khóa để gia tăng lợi nhuận. Bài viết dưới đây sẽ đi sâu phân tích các kỹ thuật xử lý chuyên sâu dựa trên kinh nghiệm thực tế từ những nhà vườn lâu năm, giúp bà con nông dân và các đơn vị kinh doanh hoa nắm bắt được quy trình chuẩn xác nhất.

Vai trò của dinh dưỡng tiền thu hoạch đối với độ bền của hoa

Chất lượng của cành hoa sau khi cắt phụ thuộc rất lớn vào “sức khỏe” của cây mẹ ngay tại thời điểm thu hoạch. Nhiều người thường lầm tưởng rằng chỉ cần sử dụng thuốc bảo quản sau khi cắt là đủ, nhưng thực tế, quá trình tích lũy dinh dưỡng trước đó mới là nền tảng quyết định. Nếu cây hoa bị đói dinh dưỡng hoặc mất cân bằng nước ngay từ ngoài ruộng, dù có xử lý hóa chất tốt đến đâu thì tuổi thọ của hoa cũng không thể đạt mức tối đa.

Để đảm bảo hoa có đủ năng lượng dự trữ, trước thời điểm dự kiến thu hoạch từ 7 đến 10 ngày, người trồng cần thực hiện một đợt bón phân bổ sung mang tính quyết định. Lúc này, tỷ lệ dinh dưỡng cần tập trung vào Lân (P) và Kali (K) thay vì Đạm (N). Đạm kích thích ra lá non và làm mềm tế bào, khiến hoa dễ bị dập nát và nhanh héo. Ngược lại, Lân giúp bộ rễ khỏe, thân cứng cáp, trong khi Kali đóng vai trò vận chuyển nước và dinh dưỡng, giúp màu sắc hoa thắm hơn và cánh hoa dày hơn.

Công thức bón phân được khuyến nghị cho giai đoạn nước rút này là pha loãng phân lân và kali với nước sạch để tưới. Đối với quy mô canh tác lớn khoảng 1 hecta, bà con sử dụng 150 kilogam supe lân kết hợp với 60 kilogam kali clorua. Nếu quy mô canh tác nhỏ hơn, ví dụ như 1 sào Bắc Bộ, lượng phân bón cần thiết là khoảng 5,5 kilogam supe lân và 2,5 kilogam kali clorua. Bên cạnh việc bón phân, người trồng cần theo dõi sát sao tình hình sâu bệnh. Nếu phát hiện các dấu hiệu gây hại, cần phối hợp xịt thuốc bảo vệ thực vật ngay để đảm bảo cành hoa sạch bệnh hoàn toàn trước khi cắt. Một cành hoa mang mầm bệnh sẽ là nguồn lây lan vi khuẩn trong quá trình bảo quản sau này.

Ngoài dinh dưỡng, chế độ nước tưới trước khi thu hoạch cũng là một yếu tố then chốt trong cách làm hoa cúc tươi lâu. Trước ngày cắt hoa 1 ngày, ruộng hoa cần được tưới đẫm nước. Mục đích của việc này là để các tế bào trong thân, lá và hoa trương nước hoàn toàn (bão hòa nước). Khi cành hoa ở trạng thái đủ nước (turgid), áp suất thẩm thấu trong tế bào đạt mức tối ưu, giúp hoa chống chịu tốt hơn với cú sốc khi bị cắt khỏi rễ. Lưu ý quan trọng khi tưới giai đoạn này là chỉ tưới vào gốc, tuyệt đối hạn chế tưới phun lên cánh hoa. Nước đọng trên cánh hoa kết hợp với độ ẩm cao khi đóng gói sẽ tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển, gây thối nhũn hoặc làm dập nát cánh hoa.

Quy trình kỹ thuật thu hoạch chuẩn xác

Thời điểm và thao tác cắt hoa ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hồi phục và hút nước của cành hoa sau này. Việc thu hoạch không đúng cách có thể làm tắc nghẽn mạch dẫn, khiến hoa không thể hút nước dù được cắm trong dung dịch bảo quản tốt.

Xác định thời điểm vàng để cắt hoa

Độ nở của hoa khi thu hoạch quyết định tuổi thọ của bình hoa khi đến tay khách hàng. Nếu cắt quá non, hoa có thể không nở hết hoặc nở không đẹp do thiếu năng lượng dự trữ. Nếu cắt quá già, hoa sẽ nhanh tàn và dễ rụng cánh trong quá trình vận chuyển.

Đối với các giống cúc đơn (mỗi cây chỉ để 1 bông), thời điểm thu hoạch thích hợp nhất là khi hoa đã nở hoàn toàn hoặc ít nhất là nở được 2/3 số cánh. Lúc này, bông hoa đã đạt kích thước tối đa và màu sắc chuẩn nhất. Đối với các giống cúc chùm (nhiều bông trên một cành), nên tiến hành cắt khi có khoảng 2/3 số bông trên cành đã nở. Những nụ còn lại sẽ tiếp tục nở nhờ vào dinh dưỡng dự trữ trong thân và dung dịch bảo quản sau này.

Về thời gian trong ngày, việc thu hoạch nên diễn ra vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát. Đây là hai thời điểm nhiệt độ ngoài trời thấp, quá trình thoát hơi nước của cây diễn ra chậm. Khi cắt vào lúc trời mát, cành hoa đang ở trạng thái cân bằng nước tốt nhất. Tránh tuyệt đối cắt hoa vào buổi trưa nắng gắt, vì lúc này cây đang mất nước mạnh, cành hoa sau khi cắt sẽ bị héo rũ nhanh chóng (hiện tượng stress nước), khó phục hồi độ tươi tắn ban đầu.

Thao tác cắt và xử lý sơ bộ tại ruộng

Vị trí vết cắt trên cành hoa cũng cần tuân thủ kỹ thuật nhất định. Người trồng nên cắt cách mặt đất từ 5 đến 10 cm. Việc chừa lại một phần gốc này giúp hạn chế nấm bệnh từ đất xâm nhập trực tiếp vào vết cắt mới. Dụng cụ cắt phải là dao hoặc kéo thật sắc bén để tạo ra vết cắt ngọt, mịn. Vết cắt bị dập nát sẽ làm tổn thương các mạch gỗ (mạch dẫn nước), tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi làm tắc nghẽn đường hút nước của hoa. Nên cắt vát một góc khoảng 45 độ để tăng diện tích tiếp xúc với nước của bề mặt vết cắt.

Ngay sau khi cắt, cành hoa bị ngắt nguồn cung cấp dinh dưỡng từ rễ nhưng quá trình thoát hơi nước qua lá vẫn tiếp tục diễn ra mạnh mẽ. Để cách làm hoa cúc tươi lâu phát huy hiệu quả, ngay tại ruộng, sau khi cắt xong cần dốc ngược cành hoa xuống đất nhẹ nhàng. Hành động này giúp hạn chế tình trạng không khí lọt vào mạch dẫn (hiện tượng tắc mạch khí) và giúp cành hoa cứng cáp hơn, tránh việc các bông hoa đã nở va đập vào nhau gây gãy, dập.

Lý tưởng nhất là ngay sau khi thu hoạch, cành hoa nên được cắm ngay vào xô nước sạch đã khử ion hoặc cắm trực tiếp vào dung dịch bảo quản sơ bộ ngay tại đầu bờ. Sau đó, cần nhanh chóng chuyển hoa vào nơi râm mát hoặc buồng hạ nhiệt để làm mát sơ bộ (pre-cooling), giúp hoa giảm cường độ hô hấp và giữ được chất lượng tốt nhất trước khi đưa vào quy trình xử lý chính thức.

Các phương pháp xử lý hóa học giúp hoa cúc tươi lâu

Đây là giai đoạn quan trọng nhất để kéo dài tuổi thọ của hoa cúc thêm nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần so với bình thường. Việc sử dụng các chế phẩm sinh học và hóa học an toàn giúp ức chế vi khuẩn, cung cấp năng lượng và ngăn chặn quá trình lão hóa tự nhiên của hoa.

Vệ sinh và tái cắt cành

Hoa sau khi vận chuyển từ ruộng về khu vực xử lý thường mang theo bụi bẩn và vi sinh vật từ đồng ruộng. Trước khi đưa vào kho lạnh hoặc xử lý hóa chất, cần thực hiện tái cắt cành. Cắt bỏ khoảng 1 đến 1.5 cm phần gốc cũ. Vết cắt mới này sẽ mở lại các mạch dẫn, loại bỏ phần mô có thể đã bị nhiễm khuẩn hoặc bị khô, giúp hoa hút dung dịch bảo quản hiệu quả hơn.

Sau khi cắt lại, nên ngâm gốc hoa vào nước ấm có nhiệt độ từ 33 đến 38 độ C trong khoảng 20 phút. Nước ấm có động năng phân tử cao hơn nước lạnh, giúp nước di chuyển vào trong thân cây nhanh hơn, đẩy các bọt khí ra ngoài và phục hồi độ trương nước cho tế bào nhanh chóng. Đồng thời, cần tỉa bỏ các lá già, lá vàng úa ở phần gốc. Những lá này nếu bị ngâm trong nước sẽ phân hủy rất nhanh, tạo ra môi trường cho vi khuẩn phát triển và sinh ra khí Ethylene – một loại hormone thực vật thúc đẩy quá trình già hóa và rụng cánh của hoa.

Ứng dụng dung dịch STS và điều chỉnh pH

Một trong những bí quyết nhà nghề trong cách làm hoa cúc tươi lâu là sử dụng dung dịch STS (Silver Thiosulphate). Đây là hoạt chất có khả năng ức chế mạnh mẽ hoạt động của khí Ethylene. Ethylene là tác nhân chính khiến hoa nhanh tàn, cánh bị thâm và rụng.

Quy trình xử lý như sau: Sau khi phân loại cành, ngâm chân cành hoa vào dung dịch STS nồng độ 0,1%. Chiều dài phần cành ngâm ngập sâu khoảng 8 đến 10 cm. Thời gian ngâm xử lý khoảng 10 phút. Song song với việc ngâm gốc, sử dụng bình phun mù để phun xịt ướt đẫm lá bằng nước sạch hoặc dung dịch giữ ẩm chuyên dụng, nhưng cần lưu ý hạn chế tối đa nước đọng trên bông hoa để tránh nấm mốc.

Bên cạnh STS, việc điều chỉnh độ pH của nước cắm hoa cũng đóng vai trò then chốt. Nước máy thông thường thường có độ pH trung tính hoặc hơi kiềm, không tối ưu cho việc hút nước của hoa. Môi trường axit nhẹ giúp nước di chuyển trong mạch dẫn nhanh hơn và ức chế sự phát triển của vi khuẩn. Do đó, người ta thường bổ sung Axit Citric (hoặc nước cốt chanh đối với quy mô gia đình) để đưa độ pH của dung dịch bảo quản về mức 3 – 3.5.

Bổ sung năng lượng và chất kháng khuẩn

Hoa đã cắt khỏi cây mẹ vẫn là một cơ thể sống, vẫn hô hấp và cần năng lượng để duy trì sự sống và tiếp tục nở. Nguồn năng lượng này được cung cấp dưới dạng đường. Dung dịch bảo quản thường chứa đường Saccaroza với nồng độ từ 2 – 5%. Đường đóng vai trò như “thức ăn” giúp hoa duy trì màu sắc tươi sáng và cánh hoa cứng cáp.

Tuy nhiên, đường cũng là thức ăn yêu thích của vi khuẩn. Nếu chỉ cho đường mà không có chất diệt khuẩn, bình hoa sẽ nhanh chóng bốc mùi hôi và thối gốc. Do đó, trong công thức bảo quản luôn phải có các chất kháng khuẩn như 8 – HQC (8 Hydroxy quinoline citrate) nồng độ 200 ppm, Chlorin 5 – 10 ppm hoặc các hợp chất chứa Bạc như AgNO3. Ngoài ra, có thể bổ sung chất điều hòa sinh trưởng BA (Benzyl Adenine) nồng độ 2 – 5 ppm để giữ cho bộ lá xanh lâu, ngăn chặn hiện tượng vàng lá – một nhược điểm thường thấy ở hoa cúc sau thu hoạch.

Thời gian cắm hoa trong dung dịch bảo quản hỗn hợp này thường kéo dài từ 5 đến 10 giờ ở điều kiện nhiệt độ mát mẻ (khoảng 10 độ C) và độ ẩm cao (85 – 90%). Quá trình này gọi là “nạp dinh dưỡng” (pulsing), giúp hoa tích lũy đủ năng lượng và chất kháng khuẩn để tươi lâu trong suốt quá trình vận chuyển và tiêu thụ sau đó.

Kiểm soát môi trường bảo quản kho lạnh

Sau khi đã xử lý qua các bước hóa học, hoa cúc cần được đưa vào bảo quản trong điều kiện môi trường được kiểm soát chặt chẽ nếu chưa xuất bán ngay. Kho lạnh bảo quản hoa cúc cần duy trì nhiệt độ ổn định ở mức thấp, thường là khoảng 5-10 độ C tùy thuộc vào thời gian dự kiến lưu trữ. Nhiệt độ thấp làm giảm tốc độ hô hấp của hoa, làm chậm quá trình trao đổi chất và tiêu hao năng lượng, từ đó giữ cho hoa ở trạng thái “ngủ đông”.

Độ ẩm trong kho cũng là yếu tố sống còn. Độ ẩm lý tưởng nằm trong khoảng 85 – 90%. Nếu độ ẩm quá thấp, hoa sẽ bị mất nước, cánh hoa bị khô héo và nhăn nheo. Ngược lại, nếu độ ẩm quá cao tiệm cận 100%, nấm mốc (đặc biệt là nấm Botrytis) sẽ phát triển rất nhanh, gây thối hoa hàng loạt. Cần có sự lưu thông không khí nhẹ trong kho để đảm bảo nhiệt độ và độ ẩm đồng đều tại mọi vị trí, nhưng tránh gió quạt thổi trực tiếp vào hoa gây mất nước cục bộ.

Một lưu ý quan trọng khác trong kho bảo quản là tuyệt đối không để hoa cúc chung với các loại trái cây chín (như chuối, táo, xoài…). Trái cây chín giải phóng một lượng lớn khí Ethylene, khí này sẽ kích thích hoa cúc già hóa cực nhanh, khiến mọi nỗ lực xử lý trước đó trở nên vô nghĩa.

Kết luận

Quy trình giữ cho hoa cúc tươi lâu là sự kết hợp đồng bộ của nhiều biện pháp kỹ thuật, bắt đầu từ việc bón phân cân đối ngoài đồng ruộng, chọn thời điểm thu hoạch hợp lý, cho đến việc áp dụng các công nghệ xử lý hóa học tiên tiến sau thu hoạch. Việc tuân thủ nghiêm ngặt cách làm hoa cúc tươi lâu với các bước xử lý bằng STS, đường, axit và các chất kháng khuẩn không chỉ giúp giảm tỷ lệ hao hụt sản phẩm mà còn nâng cao đáng kể giá trị thẩm mỹ của hoa cúc. Đối với người trồng và kinh doanh hoa, việc đầu tư vào quy trình xử lý sau thu hoạch chính là khoản đầu tư mang lại lợi nhuận bền vững nhất, giúp xây dựng uy tín thương hiệu thông qua những bông hoa chất lượng, bền màu và giàu sức sống. Hy vọng những chia sẻ kỹ thuật trên sẽ giúp bà con nông dân có thêm kiến thức để tối ưu hóa quy trình sản xuất của mình.

AGRILAS – Đối tác tin cậy của nhà phân phối trên toàn quốc.

📞 Hotline: 02723.759.860 – 0833.715.983

🌐 Website: agrilas.com

✉ Email: agrilasjsc@gmail.com

📍 Lô F13, Đường Số 5, KCN Đức Hoà III – Hồng Đạt, Xã Đức Lập, Tỉnh Tây Ninh