Sầu riêng hiện nay đang trở thành cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế vượt trội so với nhiều loại cây ăn trái khác. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ các vườn tạp hay những vùng đất canh tác kém hiệu quả sang chuyên canh trồng cây sầu riêng đang là hướng đi đúng đắn của nhiều nhà vườn. Tuy nhiên, sầu riêng vốn được xem là loại cây “khó tính”, đòi hỏi người trồng phải am hiểu sâu sắc về đặc tính sinh trưởng và kỹ thuật canh tác ngay từ những bước đầu tiên.
Để giúp bà con nông dân, đặc biệt là những người mới bắt đầu, có được nền tảng kiến thức vững chắc, bài viết này sẽ đi sâu vào quy trình kỹ thuật trồng sầu riêng từ khâu chuẩn bị đất đến khi cây ra vườn.
Đặc tính sinh thái và yêu cầu về đất trồng cây sầu riêng
Trước khi bắt đầu xuống giống, việc thấu hiểu đặc tính của vùng đất mình đang canh tác là yếu tố tiên quyết. Cây sầu riêng có bộ rễ nhạy cảm với ngập úng và nấm bệnh, do đó kỹ thuật làm đất sẽ có sự khác biệt rõ rệt giữa vùng trũng thấp như Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và vùng cao như Đông Nam Bộ hay Tây Nguyên.
Kỹ thuật lên liếp và xử lý đất tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long
Tại khu vực ĐBSCL, thách thức lớn nhất đối với cây sầu riêng là mực nước ngầm cao và nguy cơ ngập úng vào mùa mưa hoặc triều cường. Tầng đất mặt tại đây thường mỏng, phía dưới dễ nhiễm phèn. Do đó, nhà vườn bắt buộc phải tiến hành đào mương, lên liếp để nâng cao tầng canh tác.
Việc lên liếp có hai mục đích chính: thứ nhất là giúp bộ rễ tránh tiếp xúc trực tiếp với mực nước ngầm, thứ hai là tạo điều kiện thoát nước nhanh chóng. Nếu bà con trồng cay sầu riêng chuyên canh thuần, nên thiết kế liếp đơn. Trong trường hợp muốn tận dụng đất để trồng xen các loại cây ngắn ngày khác nhằm lấy ngắn nuôi dài, liếp đôi là lựa chọn phù hợp.
Về kích thước, tỷ lệ giữa mương và liếp thường được áp dụng là 1/2, nghĩa là bề rộng của liếp sẽ gấp đôi bề rộng của mương. Cụ thể, đối với liếp đơn trồng một hàng, bề rộng mặt liếp nên từ 5 đến 6 mét, mương rộng từ 2 đến 3 mét. Đối với liếp đôi trồng hai hàng, mặt liếp cần mở rộng lên 12 mét, đi kèm với mương rộng 5 đến 6 mét để đảm bảo khả năng tiêu thoát nước.
Độ sâu của mương cần được tính toán dựa trên mực nước ngầm và tầng phèn tiềm tàng trong đất. Nguyên tắc là không được đưa tầng đất phèn lên mặt liếp gây ngộ độc cho cây. Mặt liếp nên được thiết kế hình mai rùa (cao ở giữa và thấp dần về hai bên) kết hợp với các rãnh xẻ hình xương cá. Thiết kế này giúp nước mưa thoát nhanh xuống mương, không đọng lại ở gốc cây gây thối rễ.
Sau khi hoàn thiện phần nền, bà con tiến hành đắp mô. Mô đất nên có chiều cao từ 0,5 đến 0,6 mét và đường kính chân mô rộng khoảng 0,8 đến 1 mét. Việc trồng trên mô giúp rễ cây luôn thông thoáng. Hướng trồng nên bố trí theo chiều Bắc – Nam. Điều này giúp các cây trong vườn đều nhận được ánh sáng mặt trời đầy đủ, hạn chế tình trạng che bóng lẫn nhau, giúp cây quang hợp tốt hơn và giảm thiểu sâu bệnh tấn công. Ngoài ra, hệ thống đê bao khép kín là hạng mục bắt buộc để ngăn nước lũ xâm nhập và chủ động bơm tát khi cần thiết.
Chuẩn bị đất cho vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên
Khác với miền Tây, vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên có lợi thế về địa hình cao, tầng canh tác dày và thoát nước tốt. Do đó, bà con không cần phải lên liếp hay đắp mô cao cầu kỳ. Công việc chính ở đây là phân chia khoảng cách và đào hố trồng trực tiếp.
Tuy nhiên, lợi thế địa hình cũng đi kèm với thách thức về nguồn nước trong mùa khô. Bà con nên ưu tiên chọn những chân đất gần hồ, đập hoặc suối để thuận tiện cho việc tưới tiêu. Dù đất cao, sầu riêng vẫn chịu úng rất kém. Vào mùa mưa lớn kéo dài, nếu nước không thoát kịp sẽ tạo điều kiện cho nấm Phytophthora phát triển mạnh. Đây là tác nhân gây ra bệnh thối gốc chảy mủ – nỗi ám ảnh lớn nhất của người trồng sầu riêng.
Chính vì vậy, ngay cả ở vùng đất cao, việc thiết kế hệ thống rãnh thoát nước vẫn cực kỳ quan trọng. Các rãnh này sẽ giúp giảm nhanh độ ẩm trong đất sau các cơn mưa lớn, giữ cho vùng rễ luôn khô thoáng, từ đó hạn chế tối đa sự tấn công của nấm bệnh hại rễ.
Xác định thời vụ xuống giống
Sầu riêng là loại cây có thể trồng quanh năm nếu điều kiện nước tưới và chăm sóc được đảm bảo. Tuy nhiên, để cây con có tỷ lệ sống cao nhất và giảm bớt công chăm sóc trong giai đoạn đầu, thời điểm xuống giống lý tưởng nhất là vào đầu mùa mưa.
Lúc này, khí hậu thường mát mẻ, độ ẩm không khí cao, đất đủ ẩm giúp rễ cây nhanh chóng phục hồi và bén đất. Bà con nên tránh trồng vào những thời điểm thời tiết quá cực đoan như nắng nóng gay gắt kéo dài hoặc mưa bão dầm dề. Nếu trồng vào mùa khô, hệ thống tưới tiêu phải hoạt động thật sự hiệu quả để đảm bảo cây không bị mất nước.
Quy hoạch mật độ và khoảng cách trồng
Mật độ trồng sầu riêng không có công thức cố định mà phụ thuộc vào giống cây, điều kiện đất đai và phương thức canh tác (trồng thuần hay trồng xen). Nguyên tắc chung là đất tốt thì trồng thưa, đất xấu có thể trồng dày hơn đôi chút, nhưng sầu riêng là cây thân gỗ lớn, tán rộng nên cần không gian thoáng đãng.
Tại vùng ĐBSCL, do đất đai màu mỡ và thường trồng trên liếp, khoảng cách phổ biến là 8 x 6 mét hoặc 8 x 7 mét. Khoảng cách này giúp tận dụng tối đa diện tích đất mà vẫn đảm bảo cây có đủ không gian phát triển trong những năm đầu.
Tại khu vực miền Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, cây sầu riêng thường có xu hướng phát triển tán lớn hơn và tuổi thọ cây cũng dài hơn. Do đó, bà con nên trồng thưa hơn với khoảng cách 8 x 10 mét. Việc trồng thưa giúp vườn cây thông thoáng, giảm áp lực sâu bệnh và thuận tiện cho việc đưa cơ giới hóa vào chăm sóc, thu hoạch sau này.
Quy trình kỹ thuật trồng cây con
Sau khi đã chuẩn bị đất và cây giống, khâu xuống giống là bước quan trọng quyết định sức khỏe của cây trong suốt chu kỳ sinh trưởng. Quy trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ và tuân thủ đúng các bước kỹ thuật.
Chuẩn bị hố trồng và bón lót
Việc đào hố và bón lót cần được thực hiện trước khi trồng cây khoảng 20 đến 25 ngày. Điều này giúp phân bón có thời gian phân hủy, hòa tan vào đất và các mầm bệnh, khí độc trong đất (nếu có) được xử lý triệt để.
Đối với vùng đất thấp phải lên mô (ĐBSCL), bà con đào hố ngay trên đỉnh mô đã đắp trước đó. Kích thước hố đào sâu khoảng 0,5 – 0,6 mét và đường kính rộng 0,5 – 0,6 mét.
Đối với vùng đất cao (Đông Nam Bộ, Tây Nguyên), kích thước hố cần lớn hơn để đảm bảo rễ cây có không gian phát triển trong nền đất cứng. Hố nên đào sâu 0,7 – 0,8 mét và đường kính 0,7 – 0,8 mét.
Phân bón lót cho mỗi hố bao gồm:
Khoảng 20 – 30 kg phân chuồng đã ủ hoai mục (phân bò, phân gà…). Tuyệt đối không dùng phân tươi vì sẽ sinh nhiệt và nấm bệnh làm chết rễ non.
200 gram phân NPK (tỷ lệ 16:16:8 hoặc 20:20:15) để cung cấp dinh dưỡng khoáng ban đầu.
0,5 – 1 kg vôi bột nhằm nâng cao độ pH và sát khuẩn hố trồng.
Toàn bộ lượng phân và vôi này cần được trộn đều với lớp đất mặt tơi xốp, sau đó lấp xuống hố và tưới nước giữ ẩm để ủ đất.
Thao tác đặt cây
Khi hố trồng đã sẵn sàng, bà con tiến hành chọn cây giống khỏe mạnh, không sâu bệnh để đem ra trồng. Nếu cây giống được ươm trong bầu lớn, cần cẩn thận khi di chuyển. Trước khi trồng, nên để cây ở nơi thoáng mát từ 3 đến 7 ngày để cây thích nghi dần với môi trường bên ngoài, tránh sốc nhiệt.
Bước đầu tiên là dùng dao sắc cắt bỏ phần đáy bầu và rạch dọc bao nilon hoặc vật liệu bao bầu. Thao tác này cần nhẹ nhàng, dứt khoát để không làm vỡ bầu đất hay đứt rễ cái, rễ con bên trong.
Tiếp theo, đào một lỗ nhỏ giữa hố đã ủ phân, kích thước vừa bằng bầu cây. Đặt cây con vào hố sao cho mặt bầu ngang bằng hoặc cao hơn mặt đất mô một chút (đối với trồng mô) hoặc ngang bằng mặt đất (đối với đất cao).
Lưu ý quan trọng đối với cây ghép: Nên xoay mắt ghép về hướng gió chính trong năm. Việc này giúp tránh tình trạng gió lớn làm tách chồi ghép ra khỏi thân mẹ, gây gãy đổ hoặc chết cây. Sau khi chỉnh hướng cây thẳng đứng, tiến hành lấp đất xung quanh bầu. Dùng tay hoặc chân nén chặt đất xung quanh gốc để cố định bầu cây, đảm bảo không còn lỗ hổng trong đất khiến rễ bị khô.
Sau khi trồng xong, cần cắm cọc tre hoặc gỗ bên cạnh và dùng dây mềm buộc cố định thân cây vào cọc. Cọc giúp cây đứng vững trước gió, không bị lung lay làm đứt các rễ non mới nhú.
Chăm sóc sau khi trồng
Giai đoạn sau khi trồng (giai đoạn kiến thiết cơ bản) là lúc cây sầu riêng yếu ớt nhất và cần sự chăm sóc đặc biệt để vượt qua các điều kiện bất lợi của môi trường.
Che bóng và giữ ẩm cho đất
Cây sầu riêng non rất nhạy cảm với ánh nắng trực tiếp gay gắt. Nếu không được che chắn, lá non dễ bị cháy nắng, cây chậm lớn và còi cọc. Do đó, ngay sau khi trồng, bà con cần thiết lập hệ thống che mát tạm thời cho cây, đảm bảo giảm bớt khoảng 50% ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp. Các vật liệu che chắn có thể là tàu dừa, lưới lan hoặc trồng cây che bóng tạm thời như chuối, điền thanh ở khoảng cách phù hợp. Sau khoảng 1 năm, khi cây đã cứng cáp và tầng lá đủ dày, có thể dỡ bỏ dần vật liệu che mát.
Việc giữ ẩm cho gốc cũng quan trọng không kém. Bà con nên sử dụng rơm rạ, cỏ khô hoặc xác bèo phủ kín phần mô đất xung quanh gốc cây. Lớp phủ này đóng vai trò như lớp cách nhiệt, giúp đất không bị quá nóng vào ban ngày, hạn chế bốc hơi nước và ngăn cỏ dại mọc cạnh tranh dinh dưỡng. Tuy nhiên, cần lưu ý phủ cách gốc khoảng 10-15cm để tránh nấm bệnh tấn công vào cổ rễ gây lở cổ rễ.
Chế độ nước tưới
Nước là yếu tố sống còn của cây sầu riêng con. Ngay sau khi trồng phải tưới đẫm nước để đất nén chặt vào bầu rễ. Trong những tháng đầu, cần duy trì độ ẩm thường xuyên cho cây. Vào mùa khô, tần suất tưới cần tăng lên, đảm bảo cây không bị thiếu nước dẫn đến héo rũ. Ngược lại vào mùa mưa, cần kiểm tra mương rãnh thường xuyên, khai thông dòng chảy để đảm bảo vườn không bị đọng nước quá lâu.
Kết luận, trồng sầu riêng là hành trình dài đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ kỹ thuật nghiêm ngặt. Từ việc chuẩn bị đất kỹ lưỡng, chọn thời điểm xuống giống phù hợp đến các thao tác trồng và chăm sóc tỉ mỉ đều ảnh hưởng trực tiếp đến sức sinh trưởng của vườn cây sau này. Hy vọng với những hướng dẫn chi tiết trên, bà con nhà vườn sẽ có thêm tự tin để canh tác thành công, xây dựng được những vườn sầu riêng khỏe mạnh và năng suất.
AGRILAS – Đối tác tin cậy của nhà phân phối trên toàn quốc.
📞 Hotline: 02723.759.860 – 0833.715.983
🌐 Website: agrilas.com
✉ Email: agrilasjsc@gmail.com
📍 Lô F13, Đường Số 5, KCN Đức Hoà III – Hồng Đạt, Xã Đức Lập, Tỉnh Tây Ninh
