Cây Ngải cứu, hay còn được biết đến với các tên gọi như ngải diệp, thuốc cứu, nhả ngải (theo tiếng Tày) hay quá sú (tiếng Mông), giữ vai trò quen thuộc trong đời sống người dân Việt Nam. Loài thực vật này không chỉ xuất hiện trong các bữa ăn gia đình như loại rau bổ dưỡng mà còn sở hữu dược tính cao, hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp, điều hòa kinh nguyệt và các bệnh về tiêu hóa. Nhờ đặc tính sinh trưởng mạnh mẽ, ngải cứu thường mọc hoang hoặc được trồng phổ biến tại các hộ gia đình.

Tuy nhiên, để cây phát triển đồng đều, cho năng suất lá cao và hạn chế sâu bệnh, người trồng cần nắm vững quy trình kỹ thuật làm đất và chăm sóc bài bản. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cách trồng ngải cứu hiệu quả nhất.

Đặc điểm sinh học và giá trị của cây ngải cứu

Để quá trình canh tác đạt hiệu quả cao, người trồng cần hiểu rõ đặc tính sinh thái của giống cây này. Ngải cứu thuộc nhóm cây thảo sống lâu năm, có chiều cao trung bình dao động từ 0,4m đến 1m. Thân cây có đặc điểm mọc sum sê, trên thân có các rãnh dọc và lớp lông nhỏ bao phủ.

Lá ngải cứu mọc so le, phiến lá xẻ lông chim và men theo cuống đến tận gốc, tạo cảm giác như dính vào thân bằng bẹ. Các thùy lá hình mác hẹp, đầu nhọn. Một đặc điểm nhận dạng quan trọng là mặt trên lá có màu lục sẫm, trong khi mặt dưới phủ đầy lông trắng. Toàn cây toả ra mùi thơm hắc đặc trưng, đây cũng là yếu tố giúp cây có khả năng xua đuổi côn trùng tự nhiên.

Về cấu tạo hoa, hoa ngải cứu thường mọc ở ngọn thân và đầu cành thành các chùm kép. Các chùm này mang nhiều đầu nhỏ màu vàng lục nhạt. Tổng bao hoa gồm những lá bắc nguyên giống như vảy có lông. Đặc biệt, các đầu hoa mọc chúc xuống cùng phía, hình trứng cụt. Trên cùng cụm hoa có thể mang hoa cái hoặc hoa lưỡng tính, trong đó hoa cái thường chiếm tỷ lệ nhiều hơn. Mùa hoa quả thường tập trung vào tháng 10 đến tháng 12 hàng năm.

Bên cạnh giá trị thực phẩm, ngải cứu mang lại nhiều lợi ích sức khỏe thiết thực. Trong y học cổ truyền và dân gian, loài cây này nổi tiếng với khả năng điều hòa kinh nguyệt. Ngoài ra, tinh dầu và các hoạt chất trong ngải cứu còn hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động ổn định, chữa đau bụng, nôn mửa, dùng làm thuốc tẩy giun hoặc hỗ trợ điều trị sốt rét. Đặc biệt, người lớn tuổi thường sử dụng ngải cứu để giảm các triệu chứng đau nhức xương khớp khi thời tiết thay đổi.

Chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi trồng

Khâu chuẩn bị đóng vai trò nền tảng quyết định sức sống của cây sau này. Mặc dù ngải cứu là loài cây dễ sống, việc tối ưu hóa môi trường đất và thời điểm trồng sẽ giúp cây bật mầm nhanh và duy trì tuổi thọ lâu dài.

Xác định thời vụ và vị trí trồng

Theo kinh nghiệm canh tác lâu năm, thời vụ trồng ngải cứu tốt nhất là vào mùa xuân. Đây là thời điểm tiết trời ấm áp, độ ẩm không khí cao, tạo điều kiện thuận lợi cho bộ rễ phát triển và cành giâm nhanh chóng ra rễ mới. Trồng vào mùa này giúp tỷ lệ sống của cây đạt mức tối đa và cây con ít bị sốc nhiệt so với mùa hè gay gắt hay mùa đông lạnh giá.

Về điều kiện ánh sáng, ngải cứu là loài ưa sáng điển hình. Do đó, bạn cần chọn vị trí trồng thoáng đãng, nhận được nhiều ánh nắng mặt trời trong ngày. Ánh sáng đầy đủ giúp quá trình quang hợp diễn ra mạnh mẽ, lá cây sẽ có màu xanh đậm, dày và tích lũy được nhiều dược tính hơn so với cây trồng trong bóng râm. Tuy nhiên, cây cũng cần độ ẩm đất ổn định, nên tránh những nơi đất quá khô cằn hoặc bị che khuất hoàn toàn bởi các tán cây lớn.

Kỹ thuật làm đất và xử lý mầm bệnh

Đất trồng là yếu tố cốt lõi ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất thu hoạch. Ngải cứu ưa thích loại đất ẩm, mát, tơi xốp và giàu mùn. Tuyệt đối không chọn khu vực đất trũng thấp, dễ bị ngập úng vì rễ ngải cứu rất nhạy cảm với tình trạng đọng nước, dễ gây thối rễ và chết cây.

Quy trình làm đất cần tuân thủ các bước sau để đảm bảo môi trường sạch bệnh:

Đầu tiên, bạn cần tiến hành xới tơi và cày nhỏ đất. Việc làm nhỏ đất giúp bộ rễ non dễ dàng len lỏi và hút chất dinh dưỡng. Sau khi cày xới, công đoạn bắt buộc là phơi ải đất dưới nắng ít nhất 10 ngày trước khi trồng. Mục đích của việc phơi ải là sử dụng nhiệt độ mặt trời để tiêu diệt các mầm bệnh, nấm mốc và trứng sâu bọ còn tồn dư trong đất, đồng thời giúp đất được thông thoáng, tăng cường khả năng trao đổi khí.

Sau thời gian phơi ải, tiến hành bón lót để cung cấp dinh dưỡng ban đầu cho đất. Nên sử dụng phân chuồng đã ủ hoai mục trộn đều vào đất. Phân chuồng hoai không chỉ cung cấp đạm, lân, kali hữu cơ mà còn giúp cải tạo kết cấu đất, tăng độ mùn và khả năng giữ ẩm.

Cuối cùng, tưới đẫm nước vào đất để đảm bảo độ ẩm cần thiết trước khi đặt cây giống. Nếu trồng trên diện tích lớn, bạn nên bổ hốc với khoảng cách hàng cách hàng, cây cách cây khoảng 30 x 40cm. Mật độ này đảm bảo không gian cho tán cây phát triển mà không cạnh tranh ánh sáng lẫn nhau.

Phương pháp trồng cây ngải cứu đạt tỷ lệ sống cao

Ngải cứu có thể nhân giống bằng nhiều cách khác nhau như gieo hạt hoặc tách cây con từ bụi mẹ. Tuy nhiên, phương pháp đơn giản, tiết kiệm thời gian và mang lại hiệu quả cao nhất vẫn là giâm cành (cắm cành).

Lựa chọn và xử lý cành giống

Để có những bụi ngải cứu khỏe mạnh, việc chọn cành giống cần được thực hiện kỹ càng. Bạn nên chọn những cây mẹ sinh trưởng tốt, không có dấu hiệu sâu bệnh, lá xanh mượt và thân cây mập mạp.

Tiến hành cắt các đoạn thân từ cây mẹ với chiều dài khoảng 20cm đến 30cm. Lưu ý không chọn phần ngọn quá non vì dễ bị héo, cũng không chọn phần gốc quá già (hóa gỗ) vì khả năng ra rễ sẽ kém hơn. Phần thân bánh tẻ (không quá non, không quá già) là vị trí lý tưởng nhất để làm giống. Sử dụng dao sắc hoặc kéo cắt cành chuyên dụng để vết cắt gọn gàng, không bị dập nát, giúp hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn gây thối thân.

Thao tác trồng cây

Sau khi đã chuẩn bị xong đất và cành giống, quá trình trồng cây diễn ra khá đơn giản nhưng cần sự nhẹ nhàng và chính xác. Tại các hốc đất đã chuẩn bị sẵn (với khoảng cách 30 x 40cm), bạn cắm đoạn thân ngải cứu xuống đất.

Độ sâu khi cắm cành nên chiếm khoảng 1/3 đến 1/2 chiều dài của đoạn thân giống, đảm bảo cành đứng vững và phần mắt ngủ nằm dưới đất có đủ điều kiện để bật rễ. Nén nhẹ đất xung quanh gốc để cố định cành giâm, tránh tình trạng cây bị lung lay khi tưới nước hoặc gặp gió, làm ảnh hưởng đến quá trình ra rễ non.

Ngay sau khi trồng, cần tưới nước nhẹ nhàng để giữ ẩm cho đất và làm mát cây. Nếu thực hiện đúng kỹ thuật và duy trì độ ẩm tốt, chỉ sau khoảng 1 tháng, các cành giâm sẽ bắt đầu bén rễ, nảy chồi mới và có thể cho thu hoạch đợt đầu tiên.

Quy trình chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh

Chăm sóc ngải cứu không đòi hỏi kỹ thuật quá phức tạp nhưng cần sự đều đặn và quan sát tỉ mỉ để cây luôn trong trạng thái tốt nhất.

Chế độ tưới nước hợp lý

Nước là yếu tố sống còn đối với ngải cứu, đặc biệt là trong giai đoạn cây con mới trồng. Bạn cần đảm bảo lượng nước đầy đủ để cây phát triển, tuy nhiên phải cân đối theo điều kiện thời tiết thực tế.

Nguyên tắc tưới nước cho ngải cứu là “tưới đẫm vào buổi sáng và tưới nhẹ vào buổi chiều”. Việc tưới đẫm vào buổi sáng giúp cây có đủ nước để thực hiện quá trình trao đổi chất và quang hợp trong suốt cả ngày dài nắng nóng. Trong khi đó, tưới nhẹ vào buổi chiều mát giúp bổ sung lượng nước đã thất thoát, làm mát đất nhưng không gây úng nước qua đêm – điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát triển. Vào mùa mưa, cần chú ý khơi thông rãnh thoát nước, tuyệt đối không để cây bị ngập úng kéo dài.

Bón phân thúc định kỳ

Dinh dưỡng trong đất sẽ cạn dần theo thời gian, đặc biệt là với loài cây thu hoạch lá nhiều lần như ngải cứu. Do đó, việc bón thúc là cần thiết để tái tạo sức sinh trưởng cho cây.

Bạn nên sử dụng các loại phân vô cơ bón thúc định kỳ khoảng 15 ngày/lần. Có thể hòa tan phân vào nước để tưới hoặc bón rải xa gốc rồi lấp đất và tưới nước. Việc bón phân đều đặn giúp lá ngải cứu luôn to, xanh đậm và dày. Nếu có điều kiện, việc xen kẽ bón thêm các loại phân hữu cơ vi sinh cũng rất tốt để duy trì độ bền của đất.

Kiểm soát sâu bệnh hại

Một ưu điểm lớn của ngải cứu là cây có sức sống rất khỏe và ít bị sâu bệnh tấn công. Mùi thơm hắc và vị đắng đặc trưng của tinh dầu trong cây đóng vai trò như một loại thuốc trừ sâu sinh học tự nhiên, khiến nhiều loại côn trùng gây hại phải tránh xa.

Tuy nhiên, người trồng vẫn cần thường xuyên thăm vườn để phát hiện sớm các vấn đề bất thường. Đôi khi cây có thể bị rệp sáp hoặc nhện đỏ tấn công nhẹ vào mùa khô nóng, hoặc bị thối rễ vào mùa mưa nhiều. Biện pháp phòng tránh tốt nhất là vệ sinh vườn tược sạch sẽ, nhổ cỏ dại để tạo độ thông thoáng và tuân thủ nghiêm ngặt chế độ tưới tiêu khoa học. Hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học vì ngải cứu thường được dùng trực tiếp làm thực phẩm và thuốc chữa bệnh.

Thu hoạch và phương pháp bảo quản

Giá trị của ngải cứu nằm ở việc thu hoạch đúng thời điểm và bảo quản đúng cách để giữ nguyên dược tính.

Bạn có thể thu hái các ngọn cây và lá non quanh năm để chế biến món ăn hoặc làm ngải nhung (dùng trong châm cứu). Đối với mục đích làm thuốc, thời điểm thu hoạch lý tưởng là khi cây bắt đầu có hoa và lá phát triển đầy đủ, vì lúc này hàm lượng tinh dầu và dược chất trong cây đạt mức cao nhất.

Sau khi thu hoạch, ngải cứu có thể được dùng tươi ngay lập tức. Nếu muốn dự trữ lâu dài, bạn nên rửa sạch bụi bẩn, sau đó phơi khô trong bóng râm (phơi âm can). Tránh phơi trực tiếp dưới ánh nắng gay gắt quá lâu vì nhiệt độ cao có thể làm bay hơi tinh dầu, giảm mùi thơm và tác dụng chữa bệnh. Ngải cứu khô nên được bảo quản trong túi kín, để nơi khô ráo, thoáng mát để dùng dần quanh năm mà không lo ẩm mốc.

Lời kết

Trồng ngải cứu tại nhà là phương án kinh tế và thiết thực, giúp gia đình luôn chủ động nguồn dược liệu và thực phẩm sạch. Với đặc tính dễ thích nghi, chỉ cần tuân thủ đúng kỹ thuật làm đất, chọn giống và chăm sóc cơ bản như tưới nước, bón phân định kỳ, bạn hoàn toàn có thể sở hữu vườn ngải cứu xanh tốt. Hy vọng những chia sẻ chi tiết trên đây sẽ giúp bạn tự tin triển khai và gặt hái thành quả chất lượng ngay trong vườn nhà mình.

AGRILAS – Đối tác tin cậy của nhà phân phối trên toàn quốc.

📞 Hotline: 02723.759.860 – 0833.715.983

🌐 Website: agrilas.com

✉ Email: agrilasjsc@gmail.com

📍 Lô F13, Đường Số 5, KCN Đức Hoà III – Hồng Đạt, Xã Đức Lập, Tỉnh Tây Ninh