Phân bón đóng vai trò như nguồn dinh dưỡng thiết yếu, quyết định trực tiếp đến năng suất và chất lượng nông sản. Nếu thiếu đi các yếu tố này, cây trồng không thể sinh trưởng bình thường, dễ bị sâu bệnh tấn công và làm suy kiệt độ phì nhiêu của đất. Việc nắm vững kiến thức về các loại phân bón và cách cây hấp thụ dưỡng chất giúp bà con tối ưu hóa chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường bền vững.

Cơ chế hấp thụ dinh dưỡng của cây trồng

Cây trồng không lấy thức ăn một cách thụ động mà thông qua hai cơ quan chính với những đặc điểm riêng biệt.

Hấp thụ qua bộ rễ

Bộ rễ là cơ quan quan trọng nhất để lấy nước và khoáng chất. Miền lông hút trên các rễ tơ thực hiện nhiệm vụ hút đạm, lân, kali, lưu huỳnh cùng các nguyên tố trung, vi lượng khác. Diện tích tiếp xúc của rễ trong đất càng lớn, khả năng thu nhận dinh dưỡng của cây càng mạnh mẽ.

Hấp thụ qua bộ lá

Lá và các phần trên mặt đất có khả năng hấp thụ dưỡng chất trực tiếp qua hệ thống khí khổng. Đối với nhóm cây một lá mầm như lúa hay ngô, khí khổng nằm ở cả hai mặt lá. Ngược lại, cây ăn trái thân gỗ thường tập trung khí khổng ở mặt dưới. Tận dụng đặc điểm này, phân bón lá được sử dụng để bổ sung dinh dưỡng nhanh chóng trong những giai đoạn cây cần lực phát triển mạnh.

Các nhóm nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu

Dinh dưỡng cho cây được chia thành ba nhóm dựa trên nhu cầu sử dụng:

• Nhóm đa lượng: Đạm (N), Lân (P), Kali (K). Đây là những chất cây cần với khối lượng lớn.
• Nhóm trung lượng: Canxi (Ca), Lưu huỳnh (S), Ma-nhê (Mg).
• Nhóm vi lượng: Sắt (Fe), Kẽm (Zn), Đồng (Cu), Bo (B), Mangan (Mn), Molypden (Mo), Clo (Cl). Tuy cần lượng rất nhỏ nhưng thiếu chúng cây sẽ gặp các rối loạn sinh lý nghiêm trọng.

Vai trò và biểu hiện khi thiếu hụt dinh dưỡng

Mỗi nguyên tố đảm nhận chức năng riêng, việc nhận biết các triệu chứng giúp bà con điều chỉnh chế độ chăm sóc kịp thời.

Chất Đạm (N): Giúp cây xanh tốt, tăng trưởng nhanh. Thiếu đạm cây còi cọc, lá vàng; dư đạm cây dễ đổ ngã và thu hút sâu bệnh.

Chất Lân (P): Kích thích bộ rễ phát triển và quá trình ra hoa. Thiếu lân lá mỏng, có màu tím đỏ, quả dễ hư hỏng.

Chất Kali (K): Giúp cây cứng cáp, tăng phẩm chất trái. Thiếu kali làm mép lá già bị cháy xám và rụng sớm.

Chất Canxi (Ca): Hình thành tế bào mới. Thiếu canxi làm đọt non cong queo, rễ dễ thối.

Chất Bo (B): Quan trọng cho việc thụ phấn. Thiếu bo khiến hoa dễ rụng, hạt lép hoặc ruột củ bị rỗng.

Phân hữu cơ và kỹ thuật chế biến

Phân hữu cơ chứa các hợp chất dinh dưỡng từ nguồn gốc tự nhiên, giúp cải tạo kết cấu đất hữu hiệu.

Phân chuồng

Đây là hỗn hợp phân, nước tiểu gia súc và chất độn. Phân chuồng không chỉ cung cấp thức ăn mà còn làm đất tơi xốp. Có ba phương pháp ủ phổ biến:

• Ủ nóng: Chất phân thành đống không nén, giữ ẩm 60-70%, giúp phân phân hủy nhanh trong 30-40 ngày.
• Ủ nguội: Nén chặt phân thành lớp, trét bùn kín. Phương pháp này giữ đạm tốt hơn nhưng thời gian kéo dài 5-6 tháng.
• Ủ nóng trước nguội sau: Kết hợp cả hai ưu điểm trên để rút ngắn thời gian mà vẫn đảm bảo chất lượng.

Phân rác và phân xanh

Phân rác tận dụng rơm rạ, cỏ dại ủ với vôi và phân men. Trong khi đó, phân xanh sử dụng trực tiếp các loại cây họ đậu (điền thanh, muồng, keo dậu) vùi vào đất lúc cây ra hoa để làm phân bón lót.

Phân vi sinh và sinh học hữu cơ

Các loại này chứa những chủng vi sinh vật hữu ích giúp phân giải lân, cố định đạm từ khí trời hoặc phân giải chất xơ. Phân vi sinh phát huy hiệu quả tốt nhất trên những vùng đất bị thoái hóa hoặc đất phèn lâu ngày.

Phân vô cơ và cách sử dụng hiệu quả

Phân vô cơ là các loại muối khoáng thu được qua quá trình công nghiệp, cho hiệu quả nhanh và chính xác.

Phân đơn

Chứa duy nhất một nguyên tố dinh dưỡng:

• Phân đạm: Urea (46% N), Sunphat Amon (SA – 21% N).
• Phân lân: Super lân, lân nung chảy.
• Phân kali: Kali clorua (muối ớt), Kali sunphat.

Phân hỗn hợp (NPK)

Chứa từ hai loại dưỡng chất trở lên, có thể là phân trộn hoặc phân phức hợp. Ví dụ: NPK 16-16-8 chứa 16kg đạm, 16kg lân và 8kg kali trong mỗi 100kg phân. Phân chuyên dùng hiện nay còn được bổ sung thêm lưu huỳnh (S) hoặc các vi lượng để phù hợp với từng giai đoạn của lúa hay cây ăn trái.

Vôi và thạch cao

Vôi giúp cải tạo đất chua mặn, diệt mầm bệnh và khử độc nhôm, sắt. Khi bón vôi nên kết hợp với phân hữu cơ nhưng tránh bón cùng đạm vì gây thất thoát dinh dưỡng.

Hướng dẫn tính toán công thức pha trộn phân bón

Việc tự phối trộn phân đơn giúp bà con chủ động hàm lượng dinh dưỡng và tiết kiệm chi phí.

Cách tính từ phân đơn ra phân hỗn hợp

Giả sử muốn có 100kg phân công thức 5-10-10 từ SA (21% N), Super Lân (20% P) và KCl (60% K):

• Lượng SA cần: 5 : 21 x 100  = 23,8 kg.

• Lượng Super Lân cần: 10 : 20 x 100 = 50 kg.

• Lượng KCl cần: 10 : 60 x 100 = 16,6 kg.

• Tổng cộng: 23,8 + 50 + 16,6 = 90,4 kg. Cần thêm 9,6 kg chất độn (cát, đất) để đủ 100kg.

Cách tính bổ sung khi dùng phân NPK

Nếu đã bón 100kg NPK (20-20-15) nhưng yêu cầu thực tế cần 100kg Urê, 200kg Super Lân và 50kg KCl, bà con cần tính lượng thiếu hụt để bón bổ sung, tránh việc thừa dưỡng chất này nhưng thiếu dưỡng chất kia.

Những lưu ý khi sử dụng phân bón lá

Phân bón lá là giải pháp cứu cánh khi rễ cây gặp vấn đề hoặc cần bổ sung dinh dưỡng tức thời. Tuy nhiên, cần tuân thủ các nguyên tắc:

• Hòa loãng đúng tỷ lệ, không phun khi trời nắng nóng hoặc đất quá khô hạn.
• Tránh phun lúc cây đang nở hoa rộ vì dễ làm rụng bông.
• Phân biệt rõ giữa phân bón lá (chứa dinh dưỡng) và chất kích thích sinh trưởng. Nếu dùng chất kích thích, bắt buộc phải cung cấp đủ dinh dưỡng tương ứng để cây không bị kiệt sức.

Lời kết

Việc hiểu rõ đặc tính từng loại phân bón và nhu cầu của cây trồng giúp nâng cao hiệu quả canh tác. Sử dụng cân đối giữa hữu cơ và vô cơ, kết hợp với các loại phân vi sinh sẽ tạo ra môi trường đất khỏe mạnh, mang lại những mùa vụ bội thu và an toàn.

AGRILAS – Đối tác tin cậy của nhà phân phối trên toàn quốc.

📞 Hotline: 02723.759.860 – 0833.715.983

🌐 Website: agrilas.com

✉ Email: agrilasjsc@gmail.com

📍 Lô F13, Đường Số 5, KCN Đức Hoà III – Hồng Đạt, Xã Đức Lập, Tỉnh Tây Ninh