Mắc ca được mệnh danh là “hoàng hậu của các loại quả khô” nhờ giá trị dinh dưỡng vượt trội và hiệu quả kinh tế cao mà nó mang lại. Tại Việt Nam, việc phát triển diện tích trồng mắc ca đang là hướng đi đúng đắn, giúp nhiều bà con nông dân vươn lên làm giàu và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái. Tuy nhiên, đây là giống cây đòi hỏi sự am hiểu kỹ lưỡng về điều kiện thổ nhưỡng cũng như quy trình chăm sóc nghiêm ngặt. Bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ thông tin kỹ thuật để bà con áp dụng thành công mô hình này.

Điều kiện sinh thái và xác định vùng trồng thích hợp

Để cây mắc ca sinh trưởng khỏe mạnh và cho năng suất hạt tối đa, việc lựa chọn vùng trồng đáp ứng đúng các tiêu chuẩn sinh thái là yếu tố tiên quyết.

Yêu cầu về khí hậu và nhiệt độ

Mắc ca có nguồn gốc từ vùng á nhiệt đới, do đó cây ưa thích khí hậu mát mẻ, khô và ẩm xen kẽ. Nhiệt độ trung bình năm lý tưởng để cây phát triển nằm trong khoảng từ 15 đến 30 độ C. Bà con cần đặc biệt lưu ý giai đoạn cây ra hoa. Lúc này, mắc ca yêu cầu nhiệt độ ban đêm hạ thấp xuống từ 15 đến 18 độ C (hoặc trong biên độ 14 – 21 độ C) và kéo dài liên tục từ 7 đến 10 ngày. Điều kiện nhiệt độ thấp này là xúc tác quan trọng để quá trình phân hóa mầm hoa diễn ra mạnh mẽ, giúp cây ra nhiều hoa và tăng tỷ lệ đậu quả.

Về lượng mưa, vùng trồng cần có lượng mưa trung bình từ 1.500 đến 2.500 mm và phân bố đều trong năm. Trong thời kỳ ra hoa và đậu quả, độ ẩm không khí cần thấp và tuyệt đối không có mưa phùn kéo dài để tránh làm thối hoa, giảm khả năng thụ phấn. Độ cao tuyệt đối thích hợp cho cây là dưới 1.200m so với mực nước biển.

Yêu cầu về đất đai và địa hình

Cây mắc ca không quá kén đất và có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau. Tuy nhiên, đất trồng phải đảm bảo độ tơi xốp, khả năng thoát nước tốt và tầng đất canh tác dày trên 0,7m để bộ rễ cọc phát triển sâu. Độ pH đất thích hợp nhất dao động từ 5.5 đến 6.0.

Về địa hình, bà con nên ưu tiên trồng ở những vùng đất dốc dưới 45 độ. Mắc ca là loại cây rễ cọc nhưng thân gỗ giòn, dễ bị gãy đổ khi gặp gió lớn. Do đó, địa điểm trồng cần ít gió bão. Nếu trồng ở vùng trống trải, bắt buộc phải thiết kế trồng xen cây chắn gió hoặc bố trí từ 1 đến 3 hàng cây chắn gió bao quanh khu vực canh tác. Ngoài ra, mắc ca là cây ưa sáng, không nên trồng dưới tán rợp của các loại cây khác.

Kỹ thuật trồng cây mắc ca chuẩn quy trình

Tuân thủ đúng kỹ thuật từ khâu chọn giống đến khi đặt cây xuống hố sẽ quyết định sức khỏe của vườn cây trong suốt chu kỳ khai thác hàng chục năm sau này.

Tiêu chuẩn chọn giống cây

Thành công của vườn mắc ca phụ thuộc rất lớn vào chất lượng cây giống. Bà con chỉ nên sử dụng cây ghép, tuyệt đối không trồng cây thực sinh (cây ươm từ hạt) vì năng suất thấp và chất lượng hạt không đồng đều.

Tiêu chuẩn cây giống xuất vườn cần đảm bảo:

• Cây đã được nuôi dưỡng trong vườn ươm trên 3 tháng tính từ thời điểm ghép.
• Chiều cao chồi ghép từ mắt ghép đến đỉnh ngọn đạt trên 20cm.
• Vết ghép đã liền sẹo, lành lặn và sinh trưởng khỏe mạnh.
• Lá cây xanh thẫm, phiến lá rộng, bóng mượt và hoàn toàn sạch bệnh.
• Bộ rễ phát triển tốt, có nhiều rễ tơ (rễ bất định) bao quanh và rễ cọc không bị cong hay kẹt dưới đáy bầu.

Cây giống cần có nguồn gốc xuất xứ minh bạch, có giấy chứng nhận của cơ quan thẩm quyền. Tại khu vực Tây Nguyên và Tây Bắc, bà con có thể tham khảo nguồn giống từ các đơn vị uy tín như Công ty Him Lam Mắc ca (Lâm Đồng), Công ty Vinamaca (Đắk Lắk) hoặc các đơn vị thuộc hệ thống Liên Việt tại Gia Lai và Sơn La.

Mật độ và khoảng cách trồng

Mật độ trồng sẽ thay đổi tùy thuộc vào phương thức canh tác (trồng thuần hay trồng xen) và độ dốc của đất.

• Trồng thuần: Nguyên tắc chung là đất tốt trồng thưa, đất xấu trồng dày; đất bằng trồng thưa, đất dốc trồng dày. Mật độ phổ biến từ 250 cây/ha (khoảng cách 5m x 8m) đến 330 cây/ha (khoảng cách 5m x 6m).
• Trồng xen canh: Mắc ca rất thích hợp để trồng xen trong vườn cà phê hoặc chè. Nếu xen với cà phê, mật độ khoảng 100 cây/ha (10m x 10m). Nếu xen với chè, mật độ khoảng 150 cây/ha (8m x 8m).

Việc bố trí các dòng giống trong lô cũng cần được tính toán kỹ. Bà con nên trồng ít nhất 02 dòng giống khác nhau có cùng thời điểm rụng quả trong một lô để tăng cường thụ phấn chéo. Điều này giúp tăng kích thước hạt và tổng sản lượng. Ví dụ các cặp giống phối hợp tốt: 849 với 788, 816 với 246, hoặc QN1 với 344.

Quy trình làm đất và đào hố

Trước khi trồng, đất cần được phát dọn sạch thực bì. Với đất có độ dốc trên 20 độ, cần thiết kế san băng theo đường đồng mức để chống xói mòn. Khoảng cách giữa các băng từ 6-8m, mặt băng rộng 1,2 – 2,5m.

Kích thước hố trồng tiêu chuẩn là 60x60x60cm đối với đất tơi xốp. Ở những nơi đất chai cứng hoặc lẫn nhiều đá, cần đào hố lớn hơn (1x1x1m). Khi đào, bà con chú ý để riêng lớp đất mặt và lớp đất sâu sang hai bên miệng hố.

Bón lót: Công đoạn này cần thực hiện trước khi trồng 30-45 ngày. Rắc 0,5-1,5kg vôi bột xuống hố và phơi đất 7-10 ngày để diệt khuẩn. Sau đó, trộn đều lớp đất mặt với 20-30kg phân chuồng hoai mục (ưu tiên phân bò), 0,5kg phân NPK tổng hợp (hoặc 1kg lân nung chảy) và thuốc trừ mối. Lấp hỗn hợp này xuống hố và cắm cọc tiêu đánh dấu tâm.

Thao tác trồng cây

Thời vụ trồng tốt nhất là đầu mùa mưa (tháng 6-8) đối với Tây Nguyên, hoặc mùa xuân (tháng 1-2) đối với vùng Đông Bắc.

Khi trồng, dùng cuốc đảo lại đất trong hố, đào một lỗ nhỏ sâu 25-30cm ở chính giữa. Dùng dao sắc cắt bỏ đáy bầu, kiểm tra và cắt bỏ phần rễ cọc bị cong xoắn (nếu có). Rạch dọc túi bầu, đặt cây nhẹ nhàng xuống lỗ, lấp đất và nén chặt xung quanh bầu để cố định cây. Lưu ý vun đất cao hơn mặt bầu một chút để tránh đọng nước. Sau khi trồng, cần cắm cọc chéo 60 độ và buộc dây cố định cây để tránh gió lay gốc, đồng thời tháo bỏ dây cuốn tại mắt ghép.

Chăm sóc và quản lý vườn cây kinh doanh

Giai đoạn chăm sóc quyết định trực tiếp đến năng suất. Cây mắc ca cần chế độ dinh dưỡng và nước tưới khác nhau tùy theo độ tuổi.

Kỹ thuật bón phân

Giai đoạn kiến thiết cơ bản (Năm 1 – 4):

Cây cần lượng dinh dưỡng để phát triển khung tán. Bà con bón phân kết hợp với xới xáo làm cỏ quanh gốc (đường kính 0,5-1m).

• Phân hữu cơ: Tăng dần từ 20kg (năm 1) lên 40kg (năm 4).
• NPK tổng hợp: Bón từ 0,6kg đến 1,2kg/cây/năm, chia làm 2-3 lần bón vào đầu, giữa và cuối mùa mưa.
• Vôi bột: Duy trì 1,0 – 1,5kg/cây/năm để ổn định pH đất.

Cách bón: Đào rãnh sâu 20-30cm xung quanh hình chiếu tán cây, rải phân và lấp đất lại.

Giai đoạn kinh doanh (Từ năm thứ 5 trở đi):

Lúc này cây đã cho thu hoạch ổn định. Mỗi năm cần bón ít nhất 2 lần:

• Lần 1 (Tháng 4): Bón để dưỡng quả và chống rụng quả non.
• Lần 2 (Tháng 9-10): Bón sau thu hoạch để phục hồi sức cây và kích thích ra lộc thu.
  Lượng phân tăng lên đáng kể: 50-80kg phân hữu cơ và 1,5-3,0kg NPK mỗi năm tùy theo sản lượng thu hoạch thực tế.

Tưới nước và giữ ẩm

Nước là yếu tố sống còn trong mùa khô và giai đoạn ra hoa.

• Thời kỳ ra hoa (Tháng 1 – 2): Tưới 2-3 đợt, cách nhau 7-10 ngày. Lưu ý chỉ tưới vào gốc, tuyệt đối không phun nước lên tán cây làm trôi phấn hoa.
• Thời kỳ dưỡng quả (Tháng 3 – 4): Tiếp tục tưới để duy trì độ ẩm, giúp quả phát triển nhân. Lúc này có thể phun mưa lên tán cây để làm mát, giảm hiện tượng rụng quả non do sốc nhiệt.
  Nếu có điều kiện, bà con nên lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm (nhỏ giọt hoặc phun mưa tại gốc) để đảm bảo hiệu quả.

Tỉa cành và tạo tán

Việc tạo tán cần thực hiện sớm ngay từ năm đầu:

• Lần 1: Khi cây cao 0,7-1m, bấm ngọn để cây phân cành cấp 1.
• Lần 2: Chọn giữ lại 3 cành khỏe, hướng đều ra các phía. Khi cành này dài 0,7m lại tiếp tục bấm ngọn.
• Lần 3: Tiếp tục để lại 3 cành cấp 2 trên mỗi cành cấp 1.
  Khi cây vào giai đoạn kinh doanh, việc tỉa cành chủ yếu là loại bỏ các cành tăm, cành sâu bệnh, cành mọc sà xuống đất (dưới 60cm) hoặc cành mọc ngược vào trong tán để tạo độ thông thoáng, hạn chế sâu bệnh trú ngụ.

Phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch

Quản lý sâu bệnh hại và gió lốc

Tại Việt Nam, mắc ca ít gặp các loại sâu bệnh nguy hiểm. Các đối tượng gây hại chủ yếu là bọ trĩ, rệp hại lộc non và bệnh thán thư, thối quả. Bà con nên ưu tiên sử dụng các chế phẩm sinh học từ tỏi, ớt, gừng hoặc các loại thiên địch để bảo vệ môi trường. Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện sớm vết xì mủ thân hoặc sự phá hoại của kiến, chuột.

Vấn đề gió lốc cần được quan tâm đặc biệt. Vào mùa gió (tháng 3-5), những cây có tán lớn cần được chằng chống cẩn thận. Việc trồng cây chắn gió bao quanh vườn là giải pháp lâu dài hiệu quả nhất.

Thu hoạch và chế biến

Mùa thu hoạch mắc ca thường rơi vào tháng 7 đến tháng 9 ở Tây Nguyên và muộn hơn khoảng 1 tháng ở phía Bắc. Dấu hiệu quả chín là vỏ quả chuyển từ xanh sang nâu sẫm, vỏ hạt bên trong cứng lại.

Bà con có thể thu lượm quả rụng hàng ngày hoặc rung cây để thu hoạch. Lưu ý quan trọng: Trong vòng 24 giờ sau khi thu hái, quả phải được tách bỏ lớp vỏ xanh ngay lập tức để tránh hạt bị hấp hơi, lên men làm giảm chất lượng nhân.

Hạt sau khi bóc vỏ xanh cần được sấy hoặc phơi trên giàn lưới thoáng khí (tránh ánh nắng trực tiếp gay gắt) trong 7 ngày để độ ẩm giảm xuống 10-15%. Đối với quy mô lớn, nên sử dụng máy sấy ở nhiệt độ 35-40 độ C trong 48 giờ. Hạt khô đạt chuẩn có thể bảo quản trong bao bì kín, đặt nơi thoáng mát từ 6-9 tháng trước khi đưa vào chế biến sâu.

Kết luận

Mắc ca là loại cây trồng dài ngày, đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu không nhỏ nhưng mang lại lợi ích kinh tế bền vững và lâu dài. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật từ khâu chọn giống, làm đất đến chăm sóc, bón phân sẽ giúp vườn cây đạt năng suất cao, chất lượng hạt đạt chuẩn quốc tế. Hy vọng những chia sẻ chi tiết trên đây sẽ là cẩm nang hữu ích giúp bà con nông dân tự tin triển khai và làm giàu từ cây mắc ca.

AGRILAS – Đối tác tin cậy của nhà phân phối trên toàn quốc.

📞 Hotline: 02723.759.860 – 0833.715.983

🌐 Website: agrilas.com

✉ Email: agrilasjsc@gmail.com

📍 Lô F13, Đường Số 5, KCN Đức Hoà III – Hồng Đạt, Xã Đức Lập, Tỉnh Tây Ninh