Tam thất là cây dược liệu quý hiếm, mang lại giá trị kinh tế vượt trội cho người trồng. Với sự gia tăng về nhu cầu sử dụng trong y học, việc chuyển từ khai thác tự nhiên sang canh tác quy mô lớn đang trở thành hướng đi bền vững. Để thu được khối lượng củ đạt chất lượng và chứa hàm lượng dược tính cao, người trồng cần nắm vững các đặc tính sinh học cũng như quy trình chăm sóc khắt khe của loại cây này.
Đặc điểm hình thái và giá trị dược liệu của cây Tam thất
Tam thất thuộc loại thân thảo, sống lâu năm. Lá cây mọc vòng từ 3 đến 4 lá một, cuống lá dài khoảng 3-6cm. Mỗi cuống lá mang từ 3 đến 7 lá chét hình mác dài, mép lá có răng cưa nhỏ đặc trưng. Cụm hoa hình tán mọc ở đầu cành hoa, bao gồm cả hoa đơn tính và hoa lưỡng tính cùng tồn tại. Lá đài và cánh hoa thường có màu xanh nhạt. Quả của tam thất là dạng quả mọng hình thận, khi chín chuyển sang màu đỏ rực rỡ, bên trong chứa hai hạt hình cầu.
Về mặt công dụng, tam thất được đánh giá là vị thuốc có vị ngọt xen lẫn chút đắng, tính ôn. Trong y học cổ truyền, loại cây này có tác dụng hành ứ, cầm máu và tiêu thũng hiệu quả. Dược liệu này thường dùng để điều trị các chứng thổ huyết, chảy máu cam hoặc các vết thương do va đập gây ứ huyết, sưng đau. Tại các vùng chuyên canh, người dân coi tam thất là vị thuốc bổ quý giá, có thể sử dụng thay thế nhân sâm trong nhiều trường hợp bồi bổ sức khỏe. Liều lượng thông thường dao động từ 4-8g mỗi ngày dưới dạng thuốc sắc hoặc bột mịn.
Điều kiện sinh trưởng lý tưởng
Tam thất là loại cây khá “khó tính”, chỉ thích nghi tốt tại những vùng núi cao có khí hậu quanh năm mát mẻ. Cây không thể phát triển tại những khu vực có nền nhiệt cao hoặc nắng gắt kéo dài.
- Nhiệt độ: Môi trường lý tưởng nhất để cây sinh trưởng thuận lợi nằm trong khoảng 20-25 độ C .
- Ánh sáng: Đây là loài cây ưa bóng râm, không chịu được ánh nắng trực tiếp. Khi canh tác, bắt buộc phải thiết lập giàn che hoặc tận dụng tán cây lớn để đảm bảo độ che tối đạt mức 70%. Ánh sáng quá mạnh sẽ khiến lá bị cháy và làm giảm chất lượng củ đáng kể.
Quy trình nhân giống cây Tam thất
Công đoạn nhân giống quyết định phần lớn đến tỉ lệ sống sót và sức khỏe của cây con sau này. Thời điểm bắt đầu ươm hạt thường rơi vào khoảng tháng 10 hoặc tháng 11 hàng năm.
Lựa chọn hạt giống
Hạt giống phải được thu hoạch từ những cây mẹ khỏe mạnh, có tuổi thọ từ 3 đến 4 năm trở lên. Việc chọn lọc hạt từ cây già giúp cây con có sức đề kháng tốt hơn với sâu bệnh.
Kỹ thuật gieo ươm
Sau khi thu hoạch, hạt được đưa vào ủ trong cát ẩm cho đến khi xuất hiện dấu hiệu nứt nanh. Lúc này, tiến hành gieo hạt lên các luống đã chuẩn bị sẵn. Người trồng nên sử dụng hỗn hợp trấu và tro bếp để phủ một lớp mỏng lên bề mặt hạt sau khi gieo nhằm giữ ẩm và cung cấp chất dinh dưỡng ban đầu. Trong suốt quá trình này, việc tưới nước định kỳ để duy trì độ ẩm là yếu tố tiên quyết.
Kỹ thuật làm đất và mật độ trồng
Làm đất kỹ lưỡng giúp rễ cây dễ dàng đâm sâu và phát triển kích thước củ tối đa. Đất cần được xới tơi, bừa kỹ và làm sạch toàn bộ cỏ dại để tránh cạnh tranh dinh dưỡng.
Lên luống và làm giàn
Khổ luống tiêu chuẩn thường rộng khoảng 1,5m để thuận tiện cho việc chăm sóc. Trước khi đưa cây ra ruộng, hệ thống giàn che phải được hoàn thiện hoặc đảm bảo vị trí trồng dưới các tán cây to đã khép kín, giữ cho ánh sáng ở mức dịu nhẹ khoảng 30%.
Mật độ trồng
Khoảng cách trồng phổ biến là 20cm. Với mật độ này, mỗi mét vuông diện tích đất có thể trồng từ 16 đến 20 cây. Việc bứng cây con ra trồng đại trà thường được thực hiện vào mùa Xuân (khoảng tháng 2 – tháng 3 năm sau), sau khi gieo ươm từ 4 đến 5 tháng. Lưu ý khi bứng cần giữ nguyên bầu đất để tránh làm tổn thương bộ rễ non nớt.
Chăm sóc và quản lý dịch hại
Quá trình chăm sóc tam thất đòi hỏi sự tỉ mỉ và theo dõi sát sao qua từng giai đoạn phát triển.
Chế độ dinh dưỡng và độ ẩm
Cần thường xuyên làm cỏ để mặt đất luôn thông thoáng. Việc bón thúc nên ưu tiên sử dụng phân hữu cơ hoai mục nhằm cải tạo đất và cung cấp dinh dưỡng bền vững. Độ ẩm luôn là yếu tố quan trọng nhất; thiếu nước sẽ khiến cây còi cọc, nhưng quá ẩm cũng dễ dẫn đến thối rễ.
Phòng trừ sâu bệnh
- Sâu xám: Thường xuất hiện và cắn ngang thân cây khi cây còn nhỏ. Nếu diện tích canh tác nhỏ, có thể xử lý thủ công bằng cách bắt bằng tay vào buổi sáng sớm hoặc chiều tối.
- Bệnh rỉ sắt: Biểu hiện là những đốm vàng xuất hiện trên bề mặt lá khi cây đã có tán lá dày. Để xử lý, cần sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật chuyên dụng, phun xịt vào thời điểm trời khô ráo để thuốc bám dính tốt hơn.
Thu hoạch và phương pháp bảo quản
Tam thất có chu kỳ sinh trưởng dài. Thời gian thu hoạch củ thường bắt đầu vào vụ mùa thu, sau khi trồng từ 4 đến 5 năm, thậm chí có những vườn đạt chất lượng tốt nhất sau 7 năm canh tác.
Các bước xử lý sau thu hoạch:
- Đào củ: Thực hiện cẩn thận để tránh làm trầy xước hoặc gãy củ.
- Sơ chế: Rũ sạch đất cát, rửa qua nước sạch và cắt bỏ các phần rễ con không cần thiết.
- Làm khô: Phơi nắng cho đến khi củ bắt đầu héo. Sau đó, tiến hành công đoạn lăn và vò từ 3 đến 5 lần. Việc này giúp củ có hình dáng săn chắc và đẹp mắt hơn.
- Sấy thành phẩm: Tiếp tục phơi hoặc sấy cho đến khi đạt độ khô hoàn toàn.
Củ tam thất sau khi được xử lý đúng kỹ thuật và bảo quản trong điều kiện khô ráo, thoáng mát có thể giữ được chất lượng trong vòng 6 năm. Đây là ưu điểm lớn giúp người trồng chủ động hơn trong việc phân phối ra thị trường.
Hy vọng những thông tin về quy trình trồng cây tam thất trên đây giúp bạn có cái nhìn chi tiết để áp dụng vào thực tế sản xuất. Bạn có muốn tôi lập bảng dự toán chi phí phân bón hữu cơ cho diện tích 1000m2 trồng tam thất không?
AGRILAS – Đối tác tin cậy của nhà phân phối trên toàn quốc.
📞 Hotline: 02723.759.860 – 0833.715.983
🌐 Website: agrilas.com
✉ Email: agrilasjsc@gmail.com
📍 Lô F13, Đường Số 5, KCN Đức Hoà III – Hồng Đạt, Xã Đức Lập, Tỉnh Tây Ninh
